JALAN RAYA POS 1996
De Groote Postweg.

A DREAMSCAPE : GAMBLING IN AMERICA 1994

Biography

Filmmaakster BERNIE IJDISB (Rotterdam in 1945) first produced exhibitions and audiovisuels.
Since 1985 he has concentrated exclusively on making documentary films that attract growing international interest.

Artikel
De ontkleurde werkelijkheid van Indonesië

In de besprekingen van zijn documentaires is 'associatief' een terugkerend woord. De beelden vertellen bij Bernie IJdis het verhaal en gaan met elkaar in dialoog. Gesprekken met mensen duren in zijn films nooit erg lang en hij gebruikt principieel geen verteller op de achtergrond. "Ik wil voorkomen dat ik mensen expliciet moet gaan vertellen hoe de situatie is. Dat vind ik minder interessant."

Bernie IJdis gaat er bij het draaien van zijn documentaires van uit dat een goeie kijker vanzelf tot conclusies komt en ziet dat dingen op een bepaald moment weer samenkomen. "Dan snap je misschien een bepaald feitje eerst niet, maar in een latere context komt het terug en dan besef je wat het was. Ik heb veel liever dat ze het zelf ontdekken en dat het dan op z'n plaats komt. De associaties gebruik ik om spanning en structuur aan te brengen, maar mijn films zijn niet puur associatief, op de manier zoals dat bij Johan van der Keuken veel meer het geval is."

Hij begon zo'n tien jaar geleden met documentaires maken, zonder enige vooropleiding in het filmvak. Toen zijn eerste opdracht hem min of meer in de schoot werd geworpen had hij een aanleiding om zijn goed betaalde, maar onbevredigende baan in het bedrijfsleven op te zeggen. Alhoewel de onderwerpen van zijn films schijnbaar ver uit elkaar liggen hebben ze toch een duidelijke gemeenschappelijke noemer. IJdis: "Het zijn stuk voor stuk 'portretten van samenlevingen'.

In A dreamscape, gambling in America (IJdis' vorige film, FS) gaat het om de Amerikaanse samenleving als de exponent van het vrije marktmechanisme en de consequenties die dat heeft voor allerlei mensen. Aan de ene kant diegenen die makkelijk kunnen doorstoten tot grote rijkdom en aan de ander kant de arme mensen waar zij het van moeten hebben. Het heeft bij mij altijd te maken met die twee polen. Hoe de twee groepen op elkaar inwerken. In mijn laatste film zie je hetzelfde gebeuren in Indonesië, waar een kleine, zeer corrupte toplaag op een vrij ernstige manier misbruik maakt van de onderlaag. In zekere zin zijn Amerika en Indonesië twee uitersten, maar in beide gevallen gaat het mij om de mensen die er niet toe doen. Zonder dat ik het pathetisch wil maken, kies ik voor de zwakkere. Daar ligt mijn hart. Ze hebben een soort menselijke puurheid die ik interessant vind. Ik heb niet de illusie dat ik met mijn films de wereld kan veranderen of bekeren, want dat lijkt me vrij hopeloos, maar ik wil het wel laten zien."

De documentaire Jalan Raya Pos (De Groote Postweg) is zowel letterlijk als figuurlijk een filmisch essay. IJdis benaderde al in 1992 de door hem bewonderde Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer met het verzoek of deze een essay wilde schrijven als basis voor een film. Toer is een ex-politieke gevangene wiens werk in Indonesië verboden is, maar die een grote internationale reputatie heeft. Het thema van de Groote Postweg sprak hem meteen aan. De duizend kilometer lange weg die langs de noordkust van Java loopt werd in 1809 door de Nederlander Daendels aangelegd en kostte aan duizenden Indonesiërs het leven. IJdis had weinig moeite om Toer te overtuigen van de metaforische betekenis van deze route. "Ik ging naar hem toe en vertelde hem wat ik wilde en wat er voor mogelijkheden in zaten. Die weg betekent heel veel voor Toer zelf, voor de geschiedenis van zijn land en voor de koloniale geschiedenis. Maar het ging me vooral om de manier waarop dat alles samenkomt in het nu. Hoe het nu heel duidelijk maakt wat er toen gebeurd is. De kleine man die vroeger onder de Nederlanders een anoniem slachtoffer was is het nu weer voor de huidige regering", aldus IJdis.

In de vorm van een roadmovie, afgewisseld met opnames bij de schrijver thuis, ontvouwt zich langzaam een onthullend beeld van de huidige Indonesische samenleving, die voor de meeste westerse toeristen verborgen blijft. In de beslotenheid van het busje van de cameraploeg zingt een dissidente journalist een zelfgeschreven lied over de onderdrukking. Een krantenverkoper vertelt dat hij vroeger wel vier of vijf verschillende kranten las, maar nu nog maar één. De inhoud is toch gelijk en wordt voorgeschreven door de regering. De enorme rijkdom van een hoteleigenaar en zoon van een marineofficier steekt schril af tegen de broodmagere bedelaars die zich moeten wassen in de rivier. En een blinde man loopt gevaarlijk dicht langs de rand van de weg, met als enige hulpmiddel een rode vlag waarmee hij boven zijn hoofd zwaait om de toeterende bussen en vrachtwagens te waarschuwen.

"Die man met de rode doek? Dat is voor mij een belangrijk en veelbetekenend shot in de film. Die man staat natuurlijk voor de machteloze positie van de Indonesiër. Het geeft zonder veel woorden iets aan van de situatie. Het is ook het begin van een soort grimmigheid, een soort ontwikkeling in de film, waarin het ineens duidelijk wordt dat het echt een actueel probleem is waarmee ook Pramoedya zelf zit", aldus IJdis.

Bron: Filmkrant.nl